Nowa definicja mobbingu to systematyczne, powtarzające się działania w miejscu pracy, które mają na celu naruszenie godności, zdrowia psychicznego lub bezpieczeństwa pracownika. Ustawa o prawach pracowników z dnia 20 marca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 565) precyzuje, że mobbing to nie tylko jednorazowe incydenty, ale ciągłe wykluczenie, obrażanie, nękanie lub manipulowanie przez przełożonych lub kolegów.
Mobbing nie jest jedynie „napiętą atmosferą" czy „kłopotliwym kolegą". To strukturalny problem, który może prowadzić do depresji, lęku społecznego, chorób psychicznych i nawet samobójstwa. Według danych Instytutu Psychologii Polskiej Akademii Nauk, 14% pracowników w Polsce doświadczyło mobbingu w ciągu ostatnich 5 lat, a 68% z nich nie zgłosiło tego do nadzoru pracowniczego.
Nowa definicja wprowadza kluczowe zmiany w prawie pracy. Przed 2023 rokiem mobbing był trudny do dowodzenia, ponieważ nie było jasnego opisu działań. Teraz, jeśli pracownika systematycznie ignoruje się w spotkaniach, nadaje mu niewykonalne zadania, publicznie krytykuje, czy zmusza do pracy poza godzinami bez wynagrodzenia, to to już nie jest „praca z wysokimi wymaganiami", ale mobbing. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o prawach pracowników, takie zachowania są zabronione i mogą być podległe sankcjom.
Nowa definicja mobbingu nie opiera się na intencji, ale na skutkach. Nie trzeba udowodnić, że ktoś miał zamiar zniszczyć karierę - wystarczy, że zachowania były powtarzalne, zintensyfikowane i miały negatywny wpływ na zdrowie psychiczne pracownika.
Przykład: Anna, specjalista ds. HR, została przez szefa zmuszona do wykonywania 12 godzin dziennie bez dodatkowego wynagrodzenia. Jej raporty były zawsze „niekompletne", a w spotkaniach zespołu jej głos był ignorowany. Po 6 tygodniach Anna zaczęła mieć objawy depresji i zatrudnienia. Gdy zgłosiła to do komisji ds. etyki, firma odmówiła interwencji. W 2024 roku, dzięki nowej definicji, Anna mogła złożyć skargę do Krajowej Rady Pracy, która uznała jej przypadłość za mobbing.
Ważne jest, że nowa definicja nie wymaga, by wszystkie działania były skierowane przeciwko jednej osobie. Jeśli grupa pracowników systematycznie wyklucza nowego członka, nie dając mu informacji, nie zapraszając do spotkań, to to też jest mobbing. Ustawa rozszerza zakres na „grupowy mobbing", co było dotąd rzadkość w praktyce sądowej.
Nowa definicja mobbingu w polskim prawie wyróżnia kilka konkretnych form, które są łatwiejsze do zidentyfikowania i dowodzenia:
| Forma mobbingu | Przykład | Uzasadnienie według ustawy |
|---|---|---|
| Izolacja społeczna | Pracownik nie jest zapraszany do spotkań, nie dostaje maili z informacjami | art. 10 ust. 1 - działanie naruszające godność i bezpieczeństwo |
| Obrażanie publiczne | Przełożony krytykuje pracę na zebraniu z użyciem żartów i ironii | art. 10 ust. 1 - przemoc psychiczna, systematyczna |
| Nadmierny obciążenie | Pracownik otrzymuje codziennie 20 zadań, które nie mieszczą się w jego obowiązkach | art. 10 ust. 1 - wykorzystanie do pracy bez godziny |
| Manipulacja informacjami | Pracodawca ukrywa dane o promocji, które są dostępne dla innych | art. 10 ust. 1 - niesprawiedliwe traktowanie |
Warto zaznaczyć, że nie każdy nieprzyjemny moment w pracy to mobbing. Jeśli przełożony raz krytykuje zespół, to nie jest mobbing. Ale jeśli krytyka jest systematyczna, skierowana tylko przeciwko jednej osobie, i powtarza się co tydzień, to już jest. Nowa definicja rozróżnia między „nieprzyjemnymi sytuacjami" a „przestępstwem w miejscu pracy".
Nowa definicja mobbingu nie jest równoznaczna z „pracą w stresie" czy „wysokimi wymaganiami". Praca w warunkach stresowych to nie to samo, co mobbing. Pracodawca może wymagać wysokiej produktywności, ale nie może to robić poprzez obrażanie, izolację lub niewykonalne cele.
Może się też wydawać, że mobbing to tylko „zachowanie przełożonego". Nie jest to prawda. Mobbing może być wykonywane przez kolegów, zespoły, nawet przez pracowników z niższym stanowiskiem. W 2023 roku Sąd Najwyższy orzekał w sprawie, gdzie grupa pracowników zmusiła młodszego kolegę do robienia czynności poza zakresem pracy - to była aktywna forma mobbingu, a nie jedynie „śmieszne żarty".
Ważne jest, by nie mylić mobbingu z dyskryminacją. Dyskryminacja to różnice w traktowaniu ze względu na płeć, rasę, wiek, religię. Mobbing może być spowodowane przez te czynniki, ale nie musi. Pracownik może być nękanym nie dlatego, że jest kobietą, ale dlatego, że ma inną metodę pracy. Nowa definicja mobbingu nie wymaga, by przyczyna była związana z cechą tożsamości - wystarczy, że zachowanie jest systematyczne i szkodliwe.
W 2024 roku w Warszawie doszło do procesu, w którym pracownik z firmy IT, Piotr, złożył skargę o mobbing. Firma miała 120 pracowników. Piotr, nowy w firmie, został zatrudniony jako programista. Od pierwszego dnia jego konto nie było dodane do systemu komunikacji, nie dostał dostępu do dokumentacji, a jego pomysły były ignorowane. Po 3 tygodniach, kiedy zapytał o projekt, szef odpowiedział: „To nie Twoja sprawa - idź do kuchni, tam masz czas."
Piotr zaczął odczuwać silny stres, tracił sen. Po 6 tygodniach złożył skargę do Krajowej Rady Pracy. Komisja zebrała dowody: e-maile z brakiem odpowiedzi, zapisy z rozmów, zeznania kolegów. Na podstawie nowej definicji mobbingu, uznano, że zachowania były systematyczne, naruszające godność i bezpieczeństwo. Firma została skazana na 30 tys. zł karę finansową i musiała zapłacić Piotrowi 15 miesięcy wynagrodzenia w kompensacie.
Przez ten przypadek, a także inne, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej podkreśliło, że nowa definicja mobbingu „nie jest tylko słowem - to narzędzie do walki z przemocą psychiczną w pracy" (źródło: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej).
Nowa definicja mobbingu to nie tylko narzędzie do rozstrzygania sporów - to zmiana w kulturze pracy. Pracownicy mogą teraz lepiej rozpoznać sytuacje zagrożenia. Pracodawcy są zobowiązani do monitorowania atmosfery w firmie i reagowania na sygnały. Systematyczne nękanie nie może być „przyjęte jako część kultury organizacyjnej".
Jeśli doświadczasz sytuacji, które pasują do tej definicji - zapisz wszystkie przypadki, zachowaj e-maile, zapisy rozmów. Skorzystaj z pomocy prawnika lub instytucji takich jak Krajowa Rada Pracy. Nowa definicja mobbingu daje ci prawo do obrony.